محمد مهدى ملايرى
194
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
منجنيقها و ارادهها و نردبانها يا نقب زدن را مشخص سازند ، و براى درهم شكستن روحيه محاصره شدگان چه كارهائى انجام دهند » . چنان كه ملاحظه مىشود اين مطالب همه از نوع موضوعاتى است كه در كتابى كه ابن النديم ترجمه كرده بوده است وجود داشته . به هر صورت اين قطعه نمونهء كوچكى است از كتابهائى كه در اينگونه موضوعات در دورهء ساسانى به زبان پهلوى موجود بوده و در دورهء عباسى به زبان عربى ترجمه شده است ، با اين تفاوت كه در اين قطعه و قطعات ديگرى كه در موضوعات مشابه در كتاب عيون الاخبار - كه يك كتاب ادبى است و بهمنظور افزودن بر معلومات عمومى دبيران و نويسندگان تأليف شده - نقل گرديده است بيشتر جنبهء ادبى آنها ملحوظ بوده نه جنبهء فنّى . در آيين تيراندازى در همان صورتى كه از الفهرست ذكر كرديم كتاب ديگرى هم ياد شده به نام « آيين تيراندازى » . ابن النديم گويد اين كتاب تأليف بهرام گور است و همو گويد كه بعضى گفتهاند از بهرام چوبين است . بهرام گور و بهرام چوبين هر دو از مردان نامى دورهء ساسانى و از كسانى بودهاند كه به شجاعت و دلاورى شهرت داشتهاند و به همين جهت دربارهء آنها داستانها و افسانههائى روايت مىشده ؛ بنابراين هر دو از لحاظ شهرت به شجاعت و مهارت در تيراندازى در مظان آن بودهاند كه چنين كتابى به هريك از آنها منسوب گردد ، هرچند گفتهء ابن النديم يعنى انتساب كتاب به بهرام گور به گمان نزديكتر است زيرا در تاريخ دورهء ساسانى بهرام گور بيش از ديگران به شكار و تيراندازى شهرت داشته و داستانهايى هم كه دربارهء مهارت او در تيراندازى رواست شده اين گمان را تأييد مىكند . در عيون الاخبار هم قطعهاى در موضوع تيراندازى و قواعد و آداب آن از « آييننامه » نقل شده است . در اينجا هم همانگونه كه در « آيين جنگ » ذكر شد مىتوان احتمال داد كه آنچه ابن قتيبه نقل كرده است از همين « آيين تيراندازى » منسوب به يكى از دو بهرام باشد يا از كتاب ديگرى از همين نوع كه